کانال تلگرام چاپ رادیکال

تبریز شهر اولین ها

تاریخ گواه نام درخشان آذربایجان است که به عنوان مهد تمدن همواره مورد توجه بوده است. این دیار دیرینه تاریخ که به قولی مهد «اولین‌هاست ».
تبریز که قدمت آن بر اساس کاوش‌های باستان شناسی به بیش از ۴۰۰۰ سال می‌رسد، مرکز آذربایجان شرقی بر پهنه شمالی رشته کوه زیبای سهند گسترده شده است. این شهر تاریخی از طریق جاده ابریشم، شرق و غرب دنیا را از گذشته‌های دور به هم پیوند داده و مرکز تجاری و بازرگانی دنیای آن روز بوده است.

اولین های تبریز
اولین های تبریز

سیاحان و جهانگردان بسیاری از عظمت و شکوه تبریز یاد کرده‌اند و شعرا، عرفا، ادبا و مشاهیر بزرگی از این سرزمین به آسمان و فرهنگ و ادب ایران و مشرق زمین نا بخشیده‌اند.

مکتب هنری تبریز، به  عنوان یکی از مکاتب هنری تاثیر گذار شرق زمین، زینت بخش موزه‌های جهان و تبریز با داشتن  آثار باستانی متعدد یکی از شهرهای تاریخی و فرهنگی ایران است.

تبریز بزرگ‌ترین شهر منطقه شمال غرب کشور بوده و قطب اقتصادی، صنعتی، بازرگانی، سیاسی و نظامی این منطقه شناخته می‌شود و به دلیل دارا بودن بسیاری از کارخانه‌های مادر و بزرگ صنعتی کشور پس از تهران می‌باشد، که این امر هم تبریز را به یکی از پراهمیت‌ترین شهرهای مهاجر پذیر ایران بدل کرده است.

تاریخ گواه نام درخشان آذربایجان است که به عنوان مهد تمدن همواره مورد توجه بوده است. این دیار دیرینه تاریخ که به قولی مهد «اولین‌هاست » در عرصه صنعت‌های مدرن از همان ابتدا تاریخچه روشنی برای خود رقم زده و در پذیرش روند مدرن گرائی اروپائی به جهت رفت و آمد بازرگانان و مسیون‌های اروپائی از دوران آق‌قویونلوها و قراقویونلوها و سپس صفویه به تبریز و همچنین در دوره قاجاریه به ویژه پس از جنگ‌های ایران و روس و افزایش نقش همسایگی روس‌ها، زودتر از استان‌های دیگر با پدیده‌های تازه یافته در غرب آشنا شده است. تأسیس نخستین چاپخانه، نخستین مرکز آموزشی، انتشار نخستین روزنامه و … در آذربایجان گواه این مدعاست. بنابر این از جمله عناوینی که  شایسته نام و سرزمین حماسه و غیرت شهر تبریز است شهر پیشگامان و به عبارتی «شهر اولین‌ها» می‌باشد.

چراکه در هر زمینه‌ای که بنگریم خواهیم دید یکی از اولاد خلف با عزم این دیار، با کوچک شمردن دشواری‌های بزرگ قدم پیش گذاشته و با گشودن راه نوینی در پیش پای هموطنانش آنان را با یکی از اصول تمدن جدید آشنا ساخته و با هموار نمودن ناهمواری‌ها صفحه‌ی جدیدی را در تاریخ معاصر این مرزوبوم ورق زده است.

اولین چاپخانه

اولین روزنامه نگاری ملی

اولین شعر نو ونقد ادبی

اولین ترجمه کتب خارجی

اولین مهندس انشاء جدید

اولین کتاب داستان مصور کودکان

اولین رمان

اولین دایره المعارف اسلامی

اولین مدرسه کرو لال ها

اولین کودکستان

اولین مدرسه نابینایان

اولین مدرسه به سبک نوین

اولین مدارس حرفه ای و بازرگانی

اولین کتابخانه عمومی

اولین سینما

اولین نمایشنامه و تئاتر

اولین عکاسی

اولین دانشکده فرش

اولین ورزشکار ورزش نوین

اولین طلایه‌داران پزشکی مدرن

اولین دانشکده پرستاری

اولین کشاورزی مکانیزه

اولین پایگاه لرزه نگاری

اولین روابط عمومی

اولین هوانورد

اولین تجارت به سبک نوین

اولین شرکت سهامی عام

اولین کانون ایجاد ضرابخانه ماشینی  و انتشار اسکناس

اولین محل احداث نخستین کارخانه‌ها

اولین مقاطعه کار راه سازی و ساختمان

اولین شهری که ایران صاحب تلفن شد

اولین کارخانه برق

اولین برج آتش نشانی

اولین تشکیل شوراهای مردمی

اولین بلدیه

اولین نظمیه

اولین انجمن زنان

اولین مهد قانون خواهی و دموکراسی

اولین خاستگاه خیزش ضد استعماری

اولین مهد ایجاد ارتش آزادی خواه

اولین آغازگر دور نوین مبارزات قهر آمیز

اولین مؤسسه خیریه غیردولتی

اولین مهمانخانه

اولین کارت اعتباری اتوبوس شهری

اولین کارت هوشمند

اولین چاپخانه:

تاریخ تأسیس: ۱۲۳۲ ه.ق           مؤسس: میرزا زین‌العابدین تبریزی

میرزا زین العابدین تبریزی ملقب به «پدر صنعت چاپ ایران» در سال ۱۲۳۲ ه.ق نخستین ماشین چاپ را که از نوع سربی یا حروفی بود از روسیه وارد تبریز کرده و در محله ویجویه نصب نمود، پس از ۸ سال این صنعت را به تهران برد.

گسترش این صنعت مادر آثار علمی، ادبی، فرهنگب به ویژه روزنامه و کتاب را دردیگر شهرهای ایران اشاعه دادند.

اولین روزنامه نگاری ملی:

تاریخ انتشار: ۱۲۹۲ ه.ق                  ناشر: آقا محمد طاهر تبریزی

اولین جراید ایران که در دوران سلطنتی قاجار، نخست در تهران و سپس در تبریز منتشر شدند، اولین روزنامه به نام روز نامه اختر که از سال ۱۲۹۲ ه.ق / ۱۸۷۵ میلادی، به تشویق میرزا نجفعلی خان تبریزی، یکی از مأموران  دولت ایران در پایتخت عثمانی، به مدیریت آقا محمد طاهر تبریزی و به نویسندگی میرزا مهدی خان تبریزی آغاز به کار کرد، به مدت ۲۱ سال در استانبول منتشر شد و در این مدت توانست گام‌های ارزنده خدمت به ملت ایران بردارد. نویسندگان این روزنامه، از روشنفکران و انقلابیونی بودند که بر اثر استبداد قاجار، ایران را ترک کرده بودند.

حدود ۱۵ سال بعد از انتشار اختر بود که نشریات دیگر چون قانون، حکمت، ثریا، حبل المتین، پرورش و . . . پیدا شدند.

اولین شعر نو ونقد ادبی:

تاریخ: انقلاب مشروطه              پیشگامان: جعفر خامنه‌ای، شمس کسایی و تقی رفعت

شعر نو ونقد ادبیدر دوران انقلاب مشروطیت، در شهر انقلابی تبریز به وجود آمد و می توان گفت این دو پدیده ی ادبی محصول شرایط تاریخی بودند که در این شهر تاریخ ساز پدید آمدند.

پیشگامان این نهضت ادبی، جعفر خامنه ای، شمس کسایی و تقی رفعت بودند.

 

اولین ترجمه کتب خارجی:

سال ترجمه: ۱۱۹۸ شمسی          مترجم: میرزا رضا مهندس‌باش تبریزی، میرزا عبداللطیف طسوجی تبریزی

ترجمه کتب به زبان‌های مختلف نیز، اولین بار از تبریز آغاز گردید و از این طریق ایرانیان با فکر، اندیشه و تجارب دیگر ملت آشنا شدند.

نخستین بار میرزا رضا مهندس باش تبریزی، آثار تاریخی ولتر، یعنی پطر کبیر و شارل دوازدهم را از انگلیسی به فارسی برگرداند. میرزا عبد اللطیف طسوجی تبریزی، نیز برای نخستین بار اثر معروف « هزارو یک شب» را از عربی به فارسی برگرداند. نثر فارسی ترجمه با قلم توانمند ایشان تاثیر عمیقی بر نوشتار فارسی بر جای نهاد.

 

اولین مهندس انشاء جدید:

تاریخ: ۱۳۱۹ ه.ق                      نویسنده: میرزا عبدالرحیم نجارزاده تبریزی (طالبوف)

میرزا عبدالرحیم نجارزاده تبریزی معروف به طالبوف نخستین نویسنده کودکان ایران است. کتاب احمد یا سفینه طالبی او کتابی( در زمینه نثر) برای کودکان که مانند سایر آثارش به دور از پیچیدگی‌های لفظی و به سبکی ساده و روان نوشته شده است و همین نوع خاص نوشته‌های طالبوف، او را مهندس انشای جدید نامید.

 

اولین کتاب داستان مصور کودکان:

شاعر: ایرج میرزا                  نقاش: سید رسام ارژنگی تبریزی

ایرج میرزا شاعر نامدار تبریزی در زمینه‌ی شعر کودکان پیشگام است. همچنین سید عباس رسام ارژنگی تبریزی نخستین نقاش ایرانی است که داستان‌های کودکانه را به تصویر کشیده و اولین کتاب‌های داستان مصور برای کودکان ایرانی را خلق کرده است.

 

 

اولین رمان:

سال: ۱۲۳۶ شمسی                       نویسنده: آخوندزاده

میرزا فتحعلی آخوندزاده  در سال ۱۱۹۱ خورشیدی برابر با ۱۸۱۲ میلادی و ۱۲۲۸ هجری قمری در شهر نوخه  (شکی ) زاده شد. بر اثر علاقه و اشتیاق  به تئاتر بود که  آخوندزاده با« و.آ.ساللوگوب» آشنا شد. این شخص معترف بود که آخوندزاده درام نویس بسیار با استعدادی است . او بعد ها حتی نوشت که استعداد  قدرت طنزی آخوندی به حدی امید بخش است که اگر از روی بصیرت توجیه شود او بنیانگذار تئاتر ملی خواهد گردید.

میرزا فتحعلی آخوندزاده پدر و استاد و نمایشنامه نویسان ایران اولین رمان ایرانی را تحت عنوان «ستارگان فریب خورده ـ حکایت یوسف شاه سراج»  به زبان ترکی نوشت. آخوندزاده در طول پنج سال  شش نمایشنامه نوشت که همه را میرزا جعفر قراجه داغی در زمان نویسنده به فارسی برگرداند.

آخوندزاده اولین سازنده قالب‌های امروزی نمایش در مشرق زمین می‌باشد. او همچنین جز نخستین کسانی است که به موضوع زن و مشکلات زنان ایرانی در آثارش می‌پردازد. هرچند او در نمایشنامه‌هایش به مسأله آزادی و مشکلات زنان می‌پردازد اما راه حلی برای نجات آنان نیز ارائه نمی‌کند.

گویا نخستین کسی است که معایب الفبای ملل شرقی را دریافته و رسالاتی در این باب نوشته و نمونه‌هایی از خط جدید ارائه داده  و در پیشرفت آن کوشش‌ها کرده است.

اولین دایره المعارف اسلامی:

تاریخ: ۱۲۱۸ ه. ق                       مؤلف: میرزا محمد حسن زنوزی تبریزی (فانی)

میرزا محمد حسن زنوزی تبریزی متخلص به فانی از روحانیون عالیقدر آذربایجان، اولین دایره المعارف اسلامی را تحت عنوان «ریاض الجنه » در سال ۱۲۱۸ ه.ق در روزگارانی به پایان برد که از مدارس، دانشگاه‌ها و کتابخانه‌های امروزی خبری نبود.

این دانشمند عالیقدر، خود را چنین معرفی می‌کند: محمد المدعو بالحسن ابن عبد الرسول ابن حسن ابن محمدرضا الحسینی الزنوزی التبریزی.

علت این که  وی خود را علاوه بر زنوزی، تبریزی معرفی می‌کند، آن است که، شخصیت اجتماعی و افکار علمی وی در این شهر معارف پرور، پرورش یافته و شکل گرفته است.

اولین مدرسه کرو لال ها:

سال تأسیس: ۱۳۰۳ شمسی             مؤسس: جبار باغچه‌بان

جبار عسگرزاده (باغچه بان ) اولین مولف و ناشرکتاب کودک در ایران، برای نخستین بار، بارقه امید در دل آن دسته از کودکانی که از نعمت شنوایی محروم بودند دمید و با بنیان گذاری اولین مدرسه کرو لال‌ها در تبریز توانست به این نوباوگان، شخصیت و حیات مجدد بخشید.

علیرغم دشواری‌های وسیع چاپ و کلیشه،  یکی از کتاب‌های وی با عنوان «بابا برفی» توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به چاپ رسیده و شورای جهانی کتاب کودک آن را به عنوان بهترین کتاب کودک انتخاب کرد.

این مرد واراسته در سال ۱۳۰۳ شمسی مربی اولین کودکستان ایران با نام « باغچه اطفال » گردید و نام خود را از عسگرزاده به باغجه بان تغییر داد.

اولین کودکستان:

تاریخ تأسیس: ۱۳۰۳ شمسی                مؤسس: ابوالقاسم فیوضات

ابوالقاسم فیوضات مرد دانش دوستی که برای اولین بار در ایران نخستین کودکستان را با نام « باغچه اطفال » به سرپرستی جبار باغچه بان به سال ۱۳۰۳ در تبریز بنیان گذاشت.

اولین مدرسه نابینایان:

تاریخ تأسیس: ۱۳۰۵ شمسی                مؤسس: آلمانی‌ها

نخستین مدرسه برای نابینایان نیز در در تبریز تأسیس شده است. در این زمینه نیز، مرحوم حسین امید این اطلاعات را می دهد:

مدرسه کران در تبریز به واسطه یک میسیون آلمانی اداره می‌شد. این مدرسه، در سال ۱۳۰۵ شمسی به وسیله هیأتی که آلمانی بودند و در این قسمت متخصص بودند تأسیس یافت.

 

 

اولین مدرسه به سبک نوین:

مؤسس: حاج میرزا حسن رشدیه تبریزی

حاج میرزا حسن رشدیه تبریزی، نخستین  مدرسه را به سبک نوین و بر اساس اصول فنوتیک در تبریز بنیان گذاشت و سپس آموزش و پرورش نوین را در سایر نقاط ایران اشاعه داد. امروزه از برکت مجاهدت‌های وی بیش از ۲۰ میلیون دانش آموز و ۲ میلیون دانشجو در سراسر کشور به تحصیل مشغولند. بنابه نوشته فریدون کوچرلی «در تمام دنیای اسلام، آذربایجان نخستین خطه‌ای است که تدریس با اصول صوتی در آن آغاز گردیده است.»

اولین مدارس حرفه‌ای و بازرگانی:

تاریخ تأسیس: ۱۳۰۱ شمسی                 مؤسس: محمد علی تربیت

زنده یاد حسین امی، درباره تأسیس نخستین مدرسه بازرگانی به همت مرحوم محمدعلی تربیت می‌نویسد: توجه مرحوم تربیت براین بود که در برنامه مدارس متوسط تغییراتی حاصل و آن‌ها را با محیط و احتیاجات  محلی متناسب سازد؛ بنابراین درصد تأسیس یک مدرسه متوسط تجارت برآمد که محصلین در آن به امور بازرگانی آشنا شوند و برای این مقصود به یاری چند تن از متخصصین، برنامه  مخصوص نوشته و مدرسه دولتی تجارت در سال ۱۳۰۱ افتتاح گردید.

مدرسه تجارت با مدیریت مرحوم علی مجیر مولوی «و مجیر الدوله » تأسیس شد.

اولین کتابخانه عمومی:

تاریخ تأسیس: ۱۳۰۰ شمسی                  مؤسس: محمد علی تربیت

وجود کتابخانه‌های غنی در هر شهری نشانگر پیشرفت فرهنگ و تمدن در آن دیار است و این کتابخانه‌ها کانون‌های پر ارجحی هستند که  راه را برای پیشرفت جوامع در اغلب زمینه ها فراهم می‌کنند.

در تاریخ معاصر ایران در زمینه تأسیس کتابخانه عمومی و قرائتخانه نیز تبریزی‌ها پیشگام هستند. نخستین قرائتخانه کتابخانه عمومی ایران در سال ۱۳۱۲ ه.ق توسط مرحوم میرزاحسن خان خازن لشکر با کتابداری میرزا حسن شریعتمدار در تبریز تأسیس شد.

کتابخانه عمومی نخستین کتابخانه دولتی ایران است که در سال ۱۳۰۰ ه.ش به همت محمد علی تربیت در تبریز ایجاد شد.

اولین سینما:

تاریخ تأسیس: ۱۲۷۹ شمسی                       مؤسس: علی وکیلی

سینما سولی، اولین سینما در ایران، در زمستان ۱۲۷۹ شمسی یعنی ۵ سال بعد از اختراع سینما به دست برادران لومیر، توسط کاتتولیک، در تبریز تأسیس شد و۲۶ سال بعد اولین سینمای  پایتخت در سال ۱۳۰۵  به همت  یک تبریزی به نام علی وکیلی افتتاح شد و همچنین علی وکیلی نخستین نشریه سینمای را در سال ۱۳۰۹ شمسی منتشر کرد.

در سینما سولی که در پاساژ تبریز(خیابان پهلوی سابق) با گنجایش ۱۰۰ نفر هر روز یک نوبت فیلم نمایش داده می‌شده است.

 

اولین نمایشنامه و تئاتر:

بنیانگذار: میرزا آقا تبریزی

شهر تبریز، اجرای نخستین نمایشنامه‌ها را با بنیانگذاری ادبیات نمایشی توسط میرزا آقا تبریزی در دوران سلطنت ناصر الدین شاه تجربه نمود.

 

اولین عکاسی:

تاریخ:۱۲۲۲ ه.ق                        عکاس: ملک قاسم میرزا

فن عکاسی و عکسبرداری نیز برای نخستین باردر تبریز به همّت و ابتکار ملک قاسم میرزا در (۱۲۷۷-۱۲۲۲ ه.ق) انجام شد.

نخستین دستگاه‌های عکاسی به روش داگرئوتیپ، به در خواست محمد شاه قاجار از کشورهای روسیه و انگلیس به دربار ایران وارد شد. با اطلاعاتی که از کتاب مقالات گوناگون تألیف دکتر خلیل خان اعلم الدوله ثقفی از یادداشتهای ریشار خان، اولین عکاسی که اعتماد السلطنه از او نام برده حاصل می‌شود این است که اولین عکسبرداری برروی صفحه نقره در سال ۱۲۶۰ هجری قمری در تبریز، زمانی که ناصرالدین میرزا ولیعهد بود انجام شده‌است. این دو دستگاه دوربین داگروتیپ یکی اهدایی از طرف ملکه انگلیس و دیگری هدیه امپراطور روسیه بودند.

 

اولین دانشکده فرش:

تاریخ: ۱۳۷۳ شمسی                    بنیانگذار: استاد عرب‌زاده تبریزی

استاد رسام عرب زاده تبریزی پدر فرش نوین ایران آرزو داشت که دانشکده فرش در ایران تأسیس شود. در روزهایی که استاد عرب زاده تبریزی، پدر فرش نوین ایران، چشم از جهان فرومی‌بست، آرزوی این هنرمند ارزنده تحقق  اولین گروه دانشجویان این دانشکده در دانشگاه صنعتی سهند تبریز، تحصیل در رشته فرش را آغاز کردند.

خوشبختانه دانشکده فرش در تبریز ایجاد شده و به کار خود ادامه می‌دهد و تأسیس این مؤسسه عالی برای فراهم آوردن امکاناتی، جهت تولید فرش مرغوب و از نظر اقتصادی رونق بخشیدن به صنعت فرش، برای اولین بار، در سال ۱۳۷۳ شمسی، از سوی دانشگاه صنعتی سهند تبریز به وزارت فرهنگ و آموزش عالی وقت پیشنهاد شد و همزمان با آن، از تمامی هنرمندان این رشته برای همکاری دعوت به عمل آمد و کمیت‌های تحت عنوان راه‌اندازی رشته فرش در این دانشگاه تشکیل گردید.

بعد از دو سال کارِ کارشناسی، سر فصل دروس به وزارت فرهنگ و آموزش عالی فرستاده شد و بدین ترتیب، مجوّز تأسیس دانشکده فرش، برای نخستین بار به دانشگاه صنعتی سهند تبریز داده شد.

 

اولین ورزشکار ورزش نوین ایران:

تاریخ: ۱۳۱۰ شمسی                         ورزشکار: میر مهدی کهن ورزنده تبریزی

مردم آذربایجان از قدیم ترین ایام به ورزش علاقه مند بودند و از میان ورزشکاران، پهلوانان سرشناسی ظهور کردند که نامشان در تاریخ مانده است. حتی این پهلوانان، در برهه‌هایی علیه ستم جباران قیام کرده‌اند.در سال‌های ۹۸۱-۹۷۹ ه.ق در زمان شاه طهماسب اول صفوی، مردم تبریز به رهبری  «پهلوان یاری » بر علیه مظالم داروغه شهر، الله قلی بیگ استاجلو قیام می‌کنند و در محله‌های مختلف، کنترل شهر به دست پهلوانان می‌افتد، با این وجود ورزش هنوز در ایران همگانی نبود و عمدتاً منحصر به ورزش‌های باستانی یا زورخانه‌ای می‌شود.

در اوایل دهه ۱۳۱۰ میر مهدی کهن ورزنده تبریزی ، پدر ورزش نوین ایران، گام نخست را در دونیزه کردن آن برداشت.

اولین معلمین ورزش، شاگردان او بودند و نخستین نشریه ورزشی وی در سال ۱۳۰۷ شمسی منتشر شده است.

اولین طلایه داران پزشکی مدرن:

تاریخ: (۱۳۴۱، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸)                 نام پزشک: دکتر جواد هیأت

در زمینه بسط علم و دانش نوین و تکنولوژی نیز مجاهدت‌های نوآورانه تبریزیان، در خور تحسین و قدردانی است.

فرزندان سرافراز این خطه طلایه‌داران پزشکی مدرن هستند. نخستین طبیب محصل اعزامی به خارج از سوی عباس میرزا نایب السلطنه از تبریز بود و اولین کتاب‌های پزشکی در تبریز تأیف، ترجمه و چاپ گردید. نخستین آبله‌کوبی نیز در این شهر انجام گردیده است.

اولین عمل قلب باز در سال ۱۳۴۱ و نخستین عمل پیوند قلب در سال ۱۳۴۸ بر روی سگ ها و اولین  عمل پیوند کلیه در سال ۱۳۴۷ به وسیله جراح تبریزی به نام دکتر جواد هئیت  با موفقیت انجام گرفته است و برای اولین بار دندان مصنوعی در این شهر انساخته شد.

علاوه بر این ها نخستین دانشکده های پزشکی،داروسازی،دندان پزشکی ایران،انستیتو پاستور به دست پزشک تبریزی  «دکتر محمد حسین لقمان ادهم» تاسیس گردیدهو جراحی نوین ایران را پروفسور یحیی عدل تبریزی بنیان گذاشته است.

نبز پدر علم روانشناسی ایران دکتر محمد تقی براهنی از فرزندان سرزمین علم و هنر تبریز است.

 

اولین دانشکده پرستاری:

 

تاریخ تأسیس: ۱۲۹۵ شمسی

اولین دانشکده عالی پرستاری در تبریز در سال ۱۲۹۵ شمسی تأسیس شده است، نه تنها نخستین مدرسه عالی در این زمینه است که در ایران بنیاد یافته، بلکه دوره دکترای پرستاری نیز، اولین بار در این دانشکده آغاز به فعالیت کرده است.

اولین کشاورزی مکانیزه ایران:

تاریخ: ۱۳۰۹ شمسی                   مؤسس: احمد حسین عدل

احمد حسین  عدل تبریزی طلایه‌دار کشاورزی مکانیزه در ایران و مصطفی عدل پدر حقوق و عدلیه ایران از دیگر افتخار آفرینان این دیار کهن می‌باشند.

اولین پایگاه لرزه نگاری:

تاریخ تأسیس: ۱۸۵۵ میلادی

زلرله‌نگاری نمونه دیگری از فعالیت‌های علمی که برای اولین بار در ایران، درتبریز صورت گرفت فعالیت‌های لرزه‌شناسی بوده است. در این ارتباط نخستین پایگاه زلزله‌نگاری در اوایل سال ۱۸۵۵ م  تقریباً ۱۵۰ سال پیش در تبریز به راه انداخته شد و نخستین ثبت دستگاهی زلزله در سال ۱۸۵۶ در همین پایگاه صورت گرفت.

 

اولین روابط عمومی:

نام: دکتر حمید نطقی

دکتر حمید نطقی پدر روابط عمومی ایران نخستین کسی بود که امکانات و قابلیت‌های روابط عمومی‌ها را پیشبرد اهداف سازمان‌ها برقراری ارتباط خلاق و فعال میان مردم و وزارتخانه‌ها و مؤسسات به نحو شایسته به کار گرفت.

 

اولین هوانورد:

نام هوانورد: محمد تقی خان پسیان

محمدتقی معروف به کلنل محمدتقی خان پسیان در سال ۱۲۷۰ ش در تبریز زاده شد. وی نه تنها صاحب قلم و دارای قریحه هنری و ذوق ادبی بود بلکه نخستین هوانورد ایرانی است که در کشور آلمان ۳۳ بار به هوانوردی پرداخته و می‌خواست این هنر را در ایران به جوانان آموزش دهد.

هم چنین تندیس از ماکت هواپیما و پیکره محمد تقی خان پسیان به عنوان اولین خلبان ایرانی توسط شهرداری تبریز در سال ۱۳۸۷ در سه راهی فرودگاه بین المللی تبریز رونمایی شد.

 

 

اولین تجارت به سبک نوین:

مؤسس: علی وکیلی

علی وکیلی فرزند صالح، از خاندان معروف وکیلی‌های تبریز است وی از دوران نو باوگی، دارای استعداد شگرف سهامی عام را در ایران تأسیس نمود که یک اقدام ابتکاری و مشارکت جویانه بود و به قول محمد تقی دامغانی، این اقدام در تشکیل شرکت را جزء اولین قدم‌های همکاری اجتماعی مردم ایران می توان محسوب داشت.

اولین شرکت سهامی عام:

تاریخ: ۱۲۷۹ شمسی                         مؤسس: حاج محمد کاظم ملک‌التجار تبریزی

حاج محمد کاظم ملک التجار تبریزی از رجال سرشناس دوره ی ناصری و شخص فعال در نهضت تنباکو،نخستین شرکت سهامی عام را در ایران تاسیس نمود که یک اقدام ابتکاری و مشارکت جویانه بود و به قول محمد تقی خان دامغانی«این اقدام در تشکیل شرکت را جزء اولین قدم های همکاری اجتماعی مردم ایران می‌توان محسوب کرد.»

اولین کانون ایجاد ضرابخانه ماشینی  و انتشار اسکناس:

تاریخ: ۱۲۲۲ ه.ق                        مؤسس: عباس میرزا نایب‌السلطنه

از اولین های تبریز، ایجاد ضرابخانه ماشینی و ضرب سکه سیمسن در تبریز بوده، از جمله اقدامات عباس میرزا نایب السلطنه به شمار می‌آید.

در تاریخ ایران اولین بار در سال ۶۹۳ ه.ق اسکناس(پول کاغذی) به نام چاو رواج یافت. در آن موقع کیخاتو ایلخان مغول بر ایران حکومت می‌کرد.

صورت چاو اینگونه بود که پیرامون سطح کاغذ پاره مربع شکل کلمه شهادتین به خط خطایی نوشته و پایین آن نام (ایرنجین و تورجین) (عنوان کیخاتو و قاآن) ذکر شده بود و در میانه دایره ترسیم و رقم از نیم درهم تا ده دینار تعیین کرده بودند.(تبریز شهر اولین ها-سرداری نیا)

 

 

اولین محل احداث نخستین کارخانه‌ها:

تاریخ: قاجار                     مؤسس: عباس میرزا نایب‌السلطنه

در ادامه اصلاحات عباس میرزا نایب  السلطنه،وی اقدام به تاسیس کارخانه اسلحه سازی در تبریز کرد.در دوره قجاریه،کارخانه‌های مهم توسط بخش خصوصی در تبریز تأسیس شدند، در دوران مشروطیت نیز همگام با توسعه سیاسی در آذربایجان، توسعه اقتصادی از جمله احداث کارخانجات مورد توجه آزادیخواهان بود. بدین ترتیب تبریز محل احداث نخستین کارخانجات را از آن خود کرد.

در سال‌های بعدتر نیز گسترش تأسیس کارخانجات متعدد تبریز دومین شهر صنعتی کشور بدل شد.

 

اولین مقاطعه کار راه سازی و ساختمان:

مقاطعه‌کار: مهندس اصغر پناهی

راه‌سازی و ساختمان نیز از جمله زمینه‌هایی است که تبریزی‌ها در این عرصه پیشگام بوده‌اند، به گفته مرحوم مهندس مهدی بازرگان «مهندس اصغر پناهی از محصلین آذربایجانی که در آغاز ساختمان راه آهن، مقاطعه کاری قطعه ۱۸ را انجام داد. اولین و مهمترین مقاطعه کار ایرانی عملیات راه‌سازی و راه آهن و ساختمان‌های دولتی شد.»

اولین شهری که در ایران صاحب تلفن شد:

تاریخ: ۱۲۸۰ شمسی                         به همّت: قاسم خان والی

شهر تبریز در سال ۱۲۸۰ شمسی بنا به موقعیت مهم سیاسی اقتصادی و فرهنگی‌اش که در آن روزگار ولیعهد نشین و مرکز ثقل کشور بود با همت عده‌ای از رجال دلسوز و دور اندیش از جمله قاسم خان والی معروف به امیر تومان که چند سال بعد از آن به عنوان اولین شهردار تبریز برگزیده شد دارای نخستین مرکز تلفن در ایران گردید و محل اداره تلفن نیز در خیابان مجید الملک واقع بود. .(تبریز شهر اولین ها-سرداری نیا)

تلفن یا دورگو از دستگاه‌های ارتباط از دور است که برای انتقال صدا بکار می‌رود. نخستین تلفن توسط الکساندر گراهام بل اختراع شد و تبریز نخستین شهر ایران بود که صاحب تلفن شد.

اولین کارخانه برق:

تاریخ تأسیس: ۱۲۸۱ شمسی            مؤسس: قاسم خان والی

در سال ۱۲۸۱ خورشیدی (۱۳۲۰ ه.ق) امتیاز تأسیس کارخانه برق به نام مرحوم قاسم خان والی صادر شد و آن مرحوم کارخانه برق را در پل شاهی دایر نمود. دکتر رضازاده شفق نیز گفته است: وقتی قاسم خان امیر تومان وقت به آذربایجان چراغ الکتریک آورد در استانبول چراغ‌ها را با نفت روشن می‌کردند و در روسیه طرح راه آهن سیبری را ریخته بود ولی چراغ‌های رنگارنگ الکتریک را در خیابان مجیدی تبریز روشن کردند.

اولین برج آتش نشانی:

تاریخ افتتاح: ۱۲۹۶ شمسی                  مؤسس: قاسم خان والی

نخستین شهر کشور که به تجهیزات و سازمان آتش‌نشانی مجهز شد، شهر تبریز بود. در حدود یکصد و پنجاه سال پیش، روسها در این شهر نخستین سازمان آتش نشانی ایران را تاسیس نمودند که برج آتش‌نشانی تبریز از یادگارهای آن دوران است.

اسناد تاریخی نشان می‌دهد نخستین اقدامات برای مبارزه و پیشگیری از آتش سوزی در ایران توسط کشورهای خارجی انجام شد به گونه ای که روس‌ها به دلیل منافعی که در تبریز  در داشتند و انگلیسی‌ها با توجه به ضرورت حفظ چاه های نفت مسجد سلیمان و پالایشگاه آبادان تجهیزاتی شامل پمپ‌های دستی و غیره را برای اطفای حریق به این شهرها انتقال داده بودند. با این همه تاریخ نویسان افتتاح اولین تشکیلات آتش نشانی ایران را به نام قاسم خان والی زدند. این تشکیلات در  ۱۲۹۶شمسی در تبریز افتتاح شد و مسئولیت رسیدگی به مجموعه ای از حوادث غیر مترقبه از سیل و زلزله گرفته تا سقوط از بلندی و غیره را بر عهده قرار گرفت.

اولین تشکیل شوراهای مردمی:

تاریخ تأسیس: ۱۲۸۵ شمسی         مؤسس: تبریزی‌ها

ایجاد جامعه مدنی که چندی پیش به بحث روز تبدیل گردید، تبریزیان این مهم را در یک سده پیش در دوران انقلاب مشروطیت، آذربایجان به مرحله اجرا در آوردند. این مردمان دور اندیش و مبارز، نه تنها مزایای قانون گرایی و حاکمیت قانون را به هموطنانشان شناساندن بلکه با تأسیس شورای مردمی در آذربایجان برای نخستین بار در گشود؛ مردم سالاری و قانونمندی را تجربه کردند.

اولین بلدیه:

تاریخ تأسیس: ۱۲۸۷ شمسی                  اولین شهردار: قاسم خان والی

مردم تبریز با برپایی مؤسسات تمدنی جدید از جمله بلدیه، نظمیه و … حاکمیت قانون را جایگزین استبداد فردی نمود و بدین ترتیب شعور اجتماعی و توسعه یافتگی شخصیت سیاسی خود را نشان دادند دایر شدن بلدیه در تبریز در صدر مشروطیت یک رخداد عادی و تأسیس یک اداره معمولی نبود. این نهاد در یک فضای انقلابی به همّت توده‌های به پا خاسته در راستای مشارکت مردم در سرنوشت خود پا گرفت.

هنگامی‌که انجمن شهر و بلدیه با روش دموکراتیک به دست خود مردم در تبریز دایر گردید در هیچ کجای ایران نه تنها انجمن شهر بلکه بلدیه دایر نبود در سالِ ۱۳۱۴ رضا شاه دستور سخته عمارت شهرداری داد که از این ساختمان به عنوانی شهرداری شهر استفاده کنند ساخت این بنا با بودجه ۲۵۰۰۰۰ آغاز شده که پس از اتمام کار با باقیمانده بودجه در سال ۱۳۲۰ دستور به بافت فرش برای استفاده در همان بنا داده شد. شهرداری تبریز نخستین شهرداری ایران یا به اصطلاح آن روز( بلدیه) ایران بود که در سال ۱۲۸۷ بنیاد یافت. قاسم خان والی تحصیل کرده دانشگاه سن سیر فرانسه به عنوان اولین شهردار تبریز انتخاب شد.

 

اولین نظمیه:

تاریخ: ۱۲۸۶ شمسی                   بنیانگذار: ناصرالدین شاه قاجار

تاریخ برقرای امنیت شهری و کشوری به صورت مدرن به یک سده پیش باز می‌گردد. ناصرالدین شاه قاجار در مجموعه سفرهایش به قاره اروپا و بازدید پلیس جدید در آن مناطق و با به‌کارگیری یک افسر ایتالیایی تبعه اتریش به نام کنت دومونت فورت نخستین سامانه پلیسی نو را در ایران بنیان نهاد.

پلیس در ایران برای مدت زمانی طولانی از ۲ بخش اصلی پلیس شهری و ژاندارمری (که خود شامل دو بخش ژاندارمری مرزی و ژاندارمری روستایی می‌شود) تشکیل شده بود. کمیته انقلاب اسلامی نیز به عنوان یکی از اجزاء اصلی برقراری نظم و امنیت داخلی کشور و حفاظت از اصول ارزشی جمهوری اسلامی ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ به این سامانه پلیسی اضافه گشت.

افزایش کارکنان پلیس پس از انقلاب ۱۳۵۷ و لزومات ترکیب این نیروها عاملی شد تا در سال ۱۳۷۰ خورشیدی با تصویب مجلس شورای اسلامی، ۳ نیروی پلیسی در یکدیگر ترکیب و سامانه پلیس یکدستی حاصل شد. بر پایه مقررات تازه، پلیس ایران قسمتی از ستاد نیروهای مسلح و زیر نظر وزارت کشور گردید و در پیروی از رهبر ایران قرار گرفت.

اولین انجمن زنان:

تاریخ تأسیس: ۱۳۲۶ ه. ق                 مؤسس: همسر میرزا حسن رشدیه

اولین انجمن زنان در ایران پس از برقراری مشروطه بود. این انجمن را همسر میرزا حسن رشدیه در ۱۳۲۶هـ . ق در محل ساختمان مدرسه پرورش دختران که در خانه استیجاری محسن خان نطنزی ملقب به معاون دیوان بود، مجاور سقاخانه نوروزخان، تاسیس کرد. اهداف ذکرشده برای انجمن، پرورش دختران دبستانی و ایجاد زمینه برای مشارکت بیشتر زنان در امور اجتماعی و سیاسی بود. و در این زمینه، فعالیتهایی چون، ایجاد مدرسه دخترانه، ترویج استفاده از البسه وطنی، تحریم کالاهای خارجی به منظور مقابله با نفوذ بیگانگان در ایران و تبلیغ مشروطیت…. را سرلوحه کارهای خود قرار می‏داد. متاسفانه به دلیل فاصله گرفتن عملکرد اعضای انجمن با اهداف اولیه خود در ادامه کار، و طرح موضوعاتی که با احساسات و عواطف مذهبی جامعه چندان همخوانی نداشت، نظیر زمزمه‏هایی درباره محدودیت حجاب، با مخالفتهایی از جانب برخی از علما و مردم عادی و به دلیل طرح مبانی مشروطه‏خواهی با مخالفت اعضای حکومتی مواجه و توسط مامورین حاکم تهران تعطیل شد. کشمکش برای گشایش مجدد و بستن آن تا مدتی ادامه داشت تا بالاخره به تعطیلی کلی آن انجامید.

 

اولین مهد قانون خواهی و دموکراسی:

تاریخ: ۱۲۸۷ ه. ق                بنیانگذار: مستشارالدوله

در دوران سلطنت ناصرالدین شاه فرزندان دلیر آذربایجان برای مبارزه با استبداد ناصری از طرق مختلف به تلاش و کوشش پرداختند. در زمینه تشریح قانون و آشنا ساختن مردم با ثمرات آن، مجاهدات از جواری آغاز گردید که در رأس آن‌ها انتشار کتاب « یک کلمه»نوشته میرزا  یوسف خان مستشارالدوله تبریزی بود.

مستشارالدوله در تاریخ  نشر آزادی در ایران مقام ارجمندی دارد، او اصول افکار سیاسی خود را رساله یک کلمه به سال ۱۲۸۷ ه.ق که در پاریس نوشته بیان کرده است. او اول کسی در ایران است که اراده ملت را منشاء قدرت دولت دانسته است.

 

 

اولین خاستگاه خیزش ضد استعماری:

تبریز این گهواره سنن انقلابی که خاستگاه خیزش های ضد استعماری و ضد استبدادی بوده نخستین حرکت قهر آمیز ضد استعماری را در واقعه رژیم  علیه بریتانیای کبیرو استبداد ناصرالدین شاه آغاز نمود و چنان وحشتی بر امپریالیسم و مزدوران داخلی‌اش تحمیل نمود که کندی زیرمختار بریتانیا، خطر را بیخ گوش احساس کرده، به ناصرالدین شاه گوشزد می‌دهد که چون تبریز به پا خواسته در نتیجه سلطنتش به خطر افتاده است.

 

اولین مهد ایجاد ارتش آزادی خواه:

تاریخ: انقلاب مشروطیت                       مبتکر: رهبران انقلاب مشروطه

ایجاد ارتش آزادی بخش از جوانان برومند آذربایجان در انقلاب مشروطیت از جمله ابتکارهای رهبران این دیار بود که در پیروزی ارتش آزادی انقلاب و سقوط استبداد نقش بس سرنوشت سازی ایفا کرد.

 

اولین آغازگر دور نوین مبارزات قهر آمیز:

تاریخ: ۲۹ بهمن ۱۳۵۶                 بنیانگذار: امام خمینی

قیام سلطنت برافکن مردم تبریز در ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ علیه رژیم پهلوی نیز آغازگر دور نوین مبارزات قهرآمیز بود که ستون فقرات آن مبارزات قهرآمیز حکومت ننگین را شکست و به سال‌ها اختناق و خودکامگی پایان داد. مردم تبریز، هنگامی به پا خاستند و کاخ‌های فرعونی را به لرزه درآوردند که سراسر کشور، در یک سکوت مرگبار فرو رفته بود؛ در آن شرایط خفقان زا خیزش مردم تبریز تبدیل به سیلی توفنده شدکه شتابان به پیش رفت.

اولین مؤسسه خیریه غیردولتی :

تاریخ تأسیس: ۱۳۲۶ شمسی                  مؤسس: جمعیت خیریه نوبر تبریز

اولین و قدیمی‌ترین مؤسسه خیریه غیردولتی در ایران، جمعیت خیریه نوبر تبریز است. این تشکل در سال ۱۳۲۶ توسط عده‌ای از خیرین محله نوبر تبریز با هدف مبارزه با فقر و کمک به مستمندان تأسیس شد و در سال ۱۳۳۱ رسماً به ثبت رسید.

اولین مهمانخانه :

مؤسس: میرزا اسحق خان معززالدوله

اولین مهمانخانه توسط میرزا اسحق خان معززالدوله در تبریز پذیرای مهمان گردید .

اولین کارت اعتباری اتوبوس شهری :

اولین شهری در ایران است که اتوبوس‌های شهری آن از کارت‌های هوشمند بدون تماس به جای بلیت‌های کاغذی استفاده می‌کنند

اولین کارت هوشمند :

اولین شهری در ایران است که برای تماشای مسابقات فوتبال، به جای بلیط کاغذی، از کارت هوشمند غیر تماسی استفاده می‌شود.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

طراحی و اجرا:عصر